Thế giới hiện đang phải đương đầu với một nghịch lý đặc thù trong lĩnh vực làm mát. Khi nhiệt độ gia tăng, nhu cầu sử dụng máy điều hòa không khí cũng leo thang một cách đáng kể, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, đa số các hệ thống làm lạnh hiện hành vẫn vận hành dựa trên hydrofluorocarbon (HFC), một loại khí nhà kính có tiềm năng nóng lên toàn cầu mạnh gấp hàng trăm đến hàng nghìn lần so với carbon dioxide (CO₂).Theo các ước tính hiện tại, lượng khoảng 24 Gt CO₂ tương đương (CO₂e) bao gồm cả các chất làm suy giảm tầng ozon (ODS) và HFC đang tích tụ trong các thiết bị làm lạnh trên quy mô toàn cầu.
Ngăn chặn việc phát tán các loại khí này ra ngoài bầu khí quyển được xem là một trong những biện pháp cấp bách và hiệu quả nhất nhằm làm chậm tiến trình nóng lên toàn cầu trong ngắn hạn. Tuy nhiên, hoạt động này đòi hỏi nguồn vốn đáng kể, và cho đến thời điểm hiện tại, việc thu thập các con số về chi phí có độ tin cậy cao vẫn là một thách thức không nhỏ.
Cascade Climate vừa ra mắt Công cụ ước tính chi phí Quản lý vòng đời chất làm lạnh (LRM Cost Explorer). Đây là công cụ tương tác miễn phí, ước tính thu hồi chi phí chất làm lạnh rồi tái chế, tái sinh hoặc tiêu huỷ (LRM Cost Explorer). Hệ thống cho phép người dùng nhập liệu các tham số vận hành chi tiết, bao gồm cả khối lượng khí tiêu thụ trên mỗi thiết bị, chi phí nhân sự kỹ thuật viên, khoảng cách di chuyển và giá cả nhiên liệu, nhằm cung cấp các dự báo toàn diện về vốn đầu tư ban đầu cũng như chi phí vận hành trong từng kịch bản cụ thể.
Các giá trị mặc định của công cụ đến từ một năm khảo sát thực địa. Đội ngũ nghiên cứu đã tiến hành phỏng vấn hơn một chục đơn vị thuộc chuỗi cung ứng ngược của chất làm lạnh, đồng thời thực hiện các chuyến tham quan khảo sát tại các cơ sở xử lý chất thải, trung tâm tái sinh, kho bãi tập kết và các trung tâm đào tạo chuyên nghiệp trải rộng trên năm quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á. Hiện nay, công cụ này bao gồm cả hệ thống điều hòa không khí dân dụng lẫn các giải pháp HVAC cho mục đích thương mại.
Thu hồi là khoản chi lớn nhất. Đây là chi phí vận hành lớn nhất và chiếm hơn 90% tổng chi phí trong chương trình điều hòa dân dụng. Thời gian mỗi lần thu hồi và lượng gas thu được trên mỗi máy ảnh hưởng nhiều nhất. Nhiều máy dân dụng bị rò rỉ, khi kỹ thuật viên đến nơi thường chỉ còn khoảng 0,2-0,3 kg.
Ưu tiên nguồn gas tập trung. Một hệ thống HVAC thương mại có thể chứa lượng gas bằng hàng trăm máy điều hòa dân dụng, nên thiết bị thương mại thường là nơi hiệu quả nhất để bắt đầu xây dựng năng lực. Với máy dân dụng, chương trình thu hồi máy cũ khi bán máy mới và thiết bị thu hồi công suất lớn có thể thu hẹp khoảng cách chi phí.
Tận dụng hạ tầng sẵn có tốt hơn xây mới. Cải tạo lò xi măng hoặc lò quay để tiêu hủy chất làm lạnh ước tính tốn khoảng 200.000 USD, trong khi xây mới tốn 3,5-5 triệu USD. Một nhà máy tái sinh mới tốn khoảng 850.000 USD và phần lớn công suất sẽ bỏ không nếu lượng gas thu hồi thấp.
Thị trường còn non trẻ. Ở nhiều nước đang phát triển, chi phí tái sinh gas cao hơn giá gas nguyên sinh, còn tiêu hủy thì không có giá trị thị trường trực tiếp. Tài chính carbon, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và giá HFC tăng dần khi lộ trình cắt giảm theo Kigali thắt chặt có thể giúp thu hẹp khoảng cách này.
Một quan sát đáng chú ý từ thực địa là nhiều thiết bị nằm không sau khi hết vốn thí điểm. Để duy trì LRM lâu dài cần ba yếu tố đi cùng nhau: chính sách dài hạn xác định trách nhiệm và tạo ra nhu cầu, mô hình doanh thu đủ chi trả cho vận hành thay vì chỉ mua thiết bị, và hệ thống giám sát, báo cáo, thẩm định (MRV) đáng tin cậy.
Công cụ cho ước tính ở mức tổng quan để hỗ trợ lập kế hoạch và xác định ưu tiên, không phải mô hình tài chính đầy đủ. Các giá trị mặc định phản ánh Đông Nam Á, nên người dùng được khuyến khích nhập số liệu của địa phương mình. Cascade dự kiến mở rộng thêm lĩnh vực, cho phép chọn nhiều hướng xử lý cùng lúc và bổ sung phân tích theo từng quốc gia, trong đó Ấn Độ và Trung Quốc dự kiến có trong năm 2027.
Dùng thử công cụ: https://cascadeclimate.org/our-work/refrigerant-management-and-transition/costs
Nguồn: Cascade Climate, “LRM Costs: Explorer, Research, and Insights”
VIỆN SINH THÁI VÀ MÔI TRƯỜNG
Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam
Địa chỉ: 37E Văn Miếu, Phường Văn Miếu, Quận Đống Đa, Hà Nội, Việt Nam.
ĐT: +84383417137 | Fax: +8438231366
Facebook: EEI
Email: eeivietnam@gmail.com
www.eeivn.com
